Rize'de ticari hayatın önemli bir bölümü çayın kasasından geçer. Yaş çay bedellerinin üreticiye ödendiği dönem, esnafın veresiye defterlerinin kapandığı, gübre ve tarım malzemesi bayilerinin alacaklarını tahsil etmeye çalıştığı dönemdir. Bu yüzden ildeki icra takiplerinin bir kısmı, doğrudan ya da dolaylı olarak çay gelirine bağlıdır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Rize'de alacaklı ve borçlu tarafındaki müvekkillerimize icra takibinin başlangıcından tahsil ya da itiraz aşamasına kadar destek veriyoruz.
Rize'de Takip Hangi İcra Dairesinde Başlar?
İcra takibi, kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki ya da sözleşmenin ifa yerindeki icra dairesinde başlatılır. Rize merkezde icra müdürlüğü bulunur; Pazar, Çayeli ve Kalkandere'de ayrı icra daireleri vardır. Ardeşen, Fındıklı ve Çamlıhemşin'deki borçlular için Pazar İcra Dairesi, İkizdere için Kalkandere İcra Dairesi ve Rize merkeze bağlı ilçeler için Rize'deki icra müdürlüğü işlem yapar. Takibe itiraz, şikâyet ve ihalenin feshi gibi konularda icra mahkemesine başvurulur; Rize ve Pazar adliyelerinde icra mahkemesi bulunur.
Takip Türleri ve İtiraz Süreleri
- İlamsız takip: Ödeme emrine karşı itiraz süresi yedi gündür. Borçlu süresinde itiraz ederse takip durur; alacaklı itirazın iptali davası açabilir ya da elindeki belgeye göre itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
- Kambiyo senetlerine dayalı takip: Çek ve senede dayanan takiplerde itiraz ve şikâyet süresi beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır.
- İlamlı takip: Mahkeme kararına dayanan takiplerde borçlu ancak sınırlı sebeplerle icranın geri bırakılmasını isteyebilir.
- Kira alacağı ve tahliye: Kiralanan taşınmazların tahliyesine yönelik takipler, kira uyuşmazlıklarındaki arabuluculuk şartıyla birlikte değerlendirilir.
Çay Bedeline, Maaşa ve Araziye Haciz
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları haczedilebilir. Yaş çay satan bir üreticinin fabrikadaki alacağı için, icra dairesi aracılığıyla ilgili fabrikaya haciz ihbarnamesi gönderilebilir; üçüncü kişinin bu ihbarnameye yasal süresi içinde itiraz etmemesi sonuç doğurur. Kamu görevlisi ya da işçi olan borçlunun ücretinin ancak kanunda belirtilen oranda haczedilebileceği unutulmamalıdır.
Çiftçi olan borçlu bakımından İcra ve İflas Kanunu, kendisinin ve ailesinin geçimi için gerekli arazi ile tarım alet ve edevatının haczini sınırlar. Rize'de bu kural, küçük bir çay bahçesinden geçimini sağlayan borçlunun bahçesinin haczinde sık tartışılır; haczedilmezlik şikâyeti süresinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Hisseli taşınmazlarda ise borçlunun payı haczedilir ve satış için ayrıca ortaklığın giderilmesi yoluna gidilmesi gerekebilir.
İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı
Borçlu ilamsız takibe itiraz ettiğinde alacaklının elinde iki yol vardır. Alacak, kanunda sayılan belgelerle ispatlanabiliyorsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir. Böyle bir belge yoksa, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açılır. Davada alacaklı haklı çıkarsa ve alacak likit ise, haksız itiraz eden borçlu, asıl alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Rize'de esnaf alacaklarında, faturaların ve veresiye kayıtlarının düzenli tutulup tutulmadığı bu davaların seyrini belirler. Ticari alacaklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmanın dava şartı olduğu da unutulmamalıdır.
Mal Varlığı Araştırması ve Tahsil
Takip kesinleştikten sonra borçlunun tapu, araç, banka ve SGK kayıtları icra dairesi aracılığıyla sorgulanır. Rize'de borçlunun malvarlığı çoğu zaman köydeki hisseli bahçeler, eski bir ev ve bir araçtan ibarettir; bu nedenle hangi malın haczinin tahsile gerçekten hizmet edeceği önceden değerlendirilmelidir. Haciz tutanağının düzenlenmesi ve satış talebinin süresinde yapılması, haczin düşmemesi için önemlidir.
Borçlu Tarafında Dikkat Edilecekler
Ödeme emri aldığınızda ilk yapılacak şey, takibin dayanağını ve sürenin ne zaman başladığını belirlemektir. Gurbette yaşayan bir borçlunun Rize'deki eski adresine yapılan tebligatlar, süre kaçırılmasının en yaygın nedenidir; e-Devlet üzerinden icra dosyalarını düzenli kontrol etmek bu riski azaltır. Borcun bir kısmına itiraz etmek, faiz oranına ya da işlemiş faize karşı çıkmak da mümkündür; itirazın gerekçeli ve süresinde olması gerekir.
Ödeme güçlüğü içindeki borçlu için yapılandırma da bir seçenektir. Alacaklıyla yapılacak taksit anlaşmasının icra dosyasına yazılı olarak bildirilmesi ve ödemelerin dosya üzerinden yapılması, sonradan çıkabilecek ödeme tartışmalarını önler.
Taksit anlaşmasına rağmen ödeme aksarsa takibin kaldığı yerden devam edeceği de bilinmelidir; bu nedenle anlaşma, borçlunun gerçek ödeme gücüne göre kurulmalıdır.
Rize'den Sorular
Borçlu İstanbul'da oturuyor; takibi Rize'de başlatabilir miyim?
Sözleşmenin ifa yeri ya da sözleşmede kararlaştırılan geçerli bir yetki şartı varsa takip Rize'de başlatılabilir; aksi hâlde borçlu yetki itirazında bulunabilir.
Çay bedelim haczedildi; ne yapabilirim?
Haczin dayandığı takibin geçerliliği, borcun miktarı ve haczedilmezlik şartları incelenmeli; süresinde şikâyet veya itiraz yoluna gidilmelidir.
Rize'deki icra dosyanızın güncel durumunu ilk görüşmede birlikte gözden geçirip atılacak adımları planlayabiliriz.
