Kars'ta bir ceza dosyası çoğu zaman şehrin dışında başlar: bir köyde mera sınırı yüzünden çıkan kavga, ahırdan kaybolan büyükbaş hayvanlar, kışın kapanan bir köy yolunda yaşanan tartışma ya da Ermenistan sınırına yakın bir bölgede yürütülen kolluk faaliyeti. Şehir merkezinde ise Kafkas Üniversitesi çevresindeki öğrenci nüfusu, çarşıdaki ticaret ve kamu kurumlarının yoğunluğu başka türden dosyalar üretir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Kars genelinde şüpheli, sanık, mağdur ve katılan vekilliği yürütüyor; savunmayı ilk ifadeden itibaren kuruyoruz.
Kars'ta Tek Ağır Ceza Merkezi
Kars'ın sekiz ilçesi ağır ceza yargılaması bakımından tek merkeze bağlıdır: Yenişehir Mahallesi'ndeki Kars Adliyesi. Akyaka ve Susuz'da ayrı adliye bulunmadığından bu ilçelerdeki dosyalar baştan Kars'ta görülür. Arpaçay, Digor, Kağızman, Sarıkamış ve Selim'de ise mülhakat adliyeler vardır; bu adliyelerde asliye ceza mahkemesi ve sulh ceza hâkimliği görev yapar, fakat ağır cezalık bir suç söz konusu olduğunda kovuşturma Kars Ağır Ceza Mahkemelerinde yürür. İlk derece kararlarına karşı istinaf incelemesi Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi ceza dairelerinde yapılır.
Bu yapı, Kağızman'ın Aras vadisindeki bir köyünde yaşayan sanığın veya tanığın kışın Kars'a ulaşmasının bazen günler süren bir sorun hâline gelmesi demektir. Duruşma gününe göre SEGBİS ile bağlantı talebi, mazeret dilekçesi ve tanıkların ulaşım planı savunma stratejisinin bir parçasıdır.
Kırsal Kars'ın Tipik Ceza Dosyaları
- Hayvan hırsızlığı: Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların çalınması, Türk Ceza Kanunu'nda hırsızlığın nitelikli hâli olarak düzenlenmiştir ve cezası daha ağırdır. Küpe numarası kayıtları, hayvan pazarı satış belgeleri ve nakil kayıtları hem iddia hem savunma açısından belirleyici delillerdir.
- Mera ve sınır kavgaları: Otlatma hakkı, köyler arasındaki mera sınırı ya da su kanalı yüzünden çıkan kavgalar kasten yaralama, tehdit, hakaret ve mala zarar verme dosyalarına dönüşür. Mera, yaylak ve kışlak gibi kamunun yararlanmasına ayrılmış yerlerin işgali ise ayrıca hakkı olmayan yere tecavüz suçunu oluşturabilir.
- Kültür varlıklarına ilişkin suçlar: Ani Ören Yeri başta olmak üzere ildeki arkeolojik alanlarda izinsiz kazı ve tarihi eser bulundurma, 2863 sayılı Kanun kapsamında ağır yaptırımlara bağlanmıştır.
- Kaçakçılık: Sınır ili olmanın getirdiği gümrük kaçakçılığı, kaçak akaryakıt ve sigara dosyaları 5607 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilir.
- Aile içi şiddet: 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararlarıyla eş zamanlı yürüyen kasten yaralama ve tehdit soruşturmaları.
Gözaltı, İfade ve Tutuklama
Gözaltına alınan kişinin susma, yakınlarına haber verilmesini isteme ve müdafi ile görüşme hakkı vardır. Kars'ta özellikle köylerde yaşayan şüpheliler, jandarmada verdikleri ilk beyanın dosyanın seyrini ne kadar belirlediğini sonradan fark eder. Bu yüzden ifade öncesinde dosyada hangi delillerin bulunduğunu öğrenmek ve gereksiz açıklamalardan kaçınmak önemlidir.
Savcılık tutuklama talep ederse sulh ceza hâkimliği önünde kişinin Kars'taki yerleşik düzeni, hayvanlarının ve arazisinin başında bulunma zorunluluğu, ailesine bakma yükümlülüğü gibi somut bağları anlatılarak adli kontrolün yeterli olacağı gösterilmeye çalışılır. Tutuklama kararına itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır.
Öğrenci Şehrinde Sık Karşılaşılan Suçlamalar
Kafkas Üniversitesi nedeniyle Kars'ın merkezinde her yıl il dışından gelen binlerce öğrenci yaşar. Bu öğrencilerin bir kısmı, banka hesabını küçük bir para karşılığında başkasına kullandırdığı için nitelikli dolandırıcılığa yardım ya da iştirak suçlamasıyla karşılaşır. Uyuşturucu dosyalarında kullanmak için bulundurma ile ticaret ayrımı, ele geçen miktar ve paketleme biçimi belirleyicidir. Eğlence mekânlarında başlayan kavgalar ise uzlaştırma kapsamında kalabilecek basit yaralama dosyalarından ağır ceza gerektiren nitelikli hâllere kadar uzanabilir.
Kovuşturma Aşaması ve Kanun Yolları
İddianame kabul edildikten sonra savunmanın ağırlık merkezi tanık beyanları, keşif ve bilirkişi raporlarıdır. Kırsal Kars'taki olaylarda olay yeri çoğu zaman bir mera, bir köy meydanı ya da bir ahırdır; mahallinde keşif yapılması, kar kalkmadan yapılamayabilir ve bu durum yargılamanın takvimini etkiler. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasının ertelenmesi ya da adli para cezasına çevrilmesi gibi seçenekler sanığın geçmişi ve olayın niteliği dikkate alınarak tartışılır. Karara karşı istinaf süresi kısadır; gerekçeli kararın tebliği yakından izlenmeli ve itiraz noktaları zamanında hazırlanmalıdır.
Mağdur ve Katılan Vekilliği
Ceza yargılamasında mağdur da taraftır. Hayvanları çalınan bir yetiştiricinin, yaralanan bir köylünün ya da ölümlü bir trafik kazasında yakınını kaybeden bir ailenin şikâyetinin süresinde yapılması, delil toplama taleplerinin somut biçimde sunulması ve kovuşturmaya katılma talebi mağdur vekilinin işleridir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz da kısa süreye tabidir; karar tebliğ edildiği anda değerlendirme yapılmalıdır.
Sarıkamış'ta yaşıyorum; ağır ceza davam nerede görülür?
Sarıkamış Adliyesi mülhakat adliyedir. Ağır cezalık suçlarda kovuşturma Kars Ağır Ceza Mahkemesinde yürür; asliye ceza mahkemesinin görevine giren suçlar ise Sarıkamış'ta görülür.
Hayvan hırsızlığı şikâyetinde ilk ne yapılmalı?
Hayvanların küpe numaraları, fotoğrafları ve kayıtları derlenerek en yakın jandarma birimine ya da savcılığa gecikmeden başvurulmalıdır.
Kars'taki bir soruşturma ya da kovuşturma hakkında sorunuz varsa, dosyanızı ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.
