6 Şubat 2023 sabahı Hatay'da ilk yardım çağrıları sosyal medyadan yükseldi. Enkaz altındaki yakınlarının adresini paylaşan aileler, kayıp çocukların fotoğraflarını yayan gönüllüler ve yardım toplayan dernekler dijital araçları hayati bir biçimde kullandı. Aynı dönem, kötü niyetli kişiler için de bir fırsata dönüştü: sahte bağış hesapları, depremzedelerin kimlik bilgilerinin kötüye kullanılması ve gerçek dışı paylaşımlar. Bugün Hatay'da bilişim hukuku, bu dönemin izlerinin yanında e-ticaret dolandırıcılığı, sosyal medyada hakaret ve kişisel verilerin korunması gibi gündelik konuları da kapsıyor. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Hatay'da bilişim suçları ve dijital haklara ilişkin dosyalarda müvekkillerimizi temsil ediyoruz.
Yardım ve Bağış Dolandırıcılığı
Depremden sonra kendini yardım kuruluşu, devlet kurumu ya da depremzede olarak tanıtan kişilerin topladığı paralar, Hatay'daki bilişim dosyalarının önemli bir bölümünü oluşturdu. Bilişim sistemlerinin, bankaların ya da kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık olarak ağır ceza mahkemesinde yargılanır. Bu dosyalarda para transferinin yapıldığı hesabın sahibi ile dolandırıcılığı fiilen gerçekleştiren kişi çoğu zaman farklıdır. Hesabını birkaç bin lira karşılığında başkasına kullandıran kişi, dolandırıcılığa iştirak ya da suç gelirlerinin aklanmasıyla suçlanabilir. Mağdurlar için ise ilk adım, transfer dekontlarını, mesajlaşmaları ve ilan ekran görüntülerini saklayarak Cumhuriyet savcılığına şikâyette bulunmak ve bankaya derhâl bildirimde bulunmaktır.
Sosyal Medyada Hakaret, Tehdit ve Dezenformasyon
Deprem sonrası dönemde Hatay'da sosyal medya, yetkililere, belediyelere, müteahhitlere ve kimi zaman birbirine öfkesini dile getiren insanların sesi oldu. Eleştiri ile hakaret arasındaki çizgi, ifadenin bağlamına, kamu yararı taşıyıp taşımadığına ve kullanılan kelimelerin niteliğine göre belirlenir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve tehdit ayrıca düzenlenmiştir. Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma suçu ise afet dönemlerinde sıkça gündeme gelen bir başka suç tipidir; bu suçun unsurları dar yorumlanmalı ve ifade özgürlüğü ile dengesi gözetilmelidir. Hakkında soruşturma başlatılan kişi için ilk ifade, paylaşımın bağlamını ve kastını anlatmak açısından kritik önemdedir.
Depremzedelerin Kişisel Verileri
Depremden sonra Hatay'da toplanan yardım listeleri, konteyner kent kayıtları, sağlık bilgileri ve kimlik fotokopileri büyük ölçüde kişisel veri ve özel nitelikli kişisel veridir. Bu verilerin rızasız paylaşılması, satılması ya da amacı dışında kullanılması hem kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında idari yaptırıma hem de kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya yayma suçu kapsamında cezai sorumluluğa yol açabilir. Kişisel verilerinin hukuka aykırı işlendiğini düşünen kişi önce veri sorumlusuna başvurur; sonuç alamazsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunabilir. Depremde hayatını kaybeden kişilerin enkaz görüntülerinin izinsiz paylaşılması da yakınların kişilik haklarını ihlal edebilir.
İçeriğin Kaldırılması ve Erişimin Engellenmesi
Kişilik haklarını ihlal eden bir paylaşım için, içeriği yayınlayana ve platforma başvurarak kaldırılmasını istemek, ardından gerekirse yargı yoluna başvurmak mümkündür. Bu yolların hangisinin hangi sırayla kullanılacağı, içeriğin niteliğine ve paylaşımın yapıldığı platforma göre değerlendirilmelidir. İçeriğin kaldırılmasından önce, ileride kullanılmak üzere noter tespiti ya da güvenilir bir ekran kaydı alınması önemlidir.
Dava Nerede Görülür?
Bilişim suçlarında soruşturma, suçun işlendiği ya da neticenin meydana geldiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülür; internet üzerinden işlenen suçlarda bu yer mağdurun bulunduğu yer de olabilir. Hatay'da yaşayan bir mağdurun başka bir ildeki dolandırıcıya karşı yaptığı şikâyet, Hatay'da alınıp yetkili yere gönderilebilir. Nitelikli dolandırıcılık gibi ağır cezalık suçlar; Antakya ve Defne'de Hatay Ağır Ceza, İskenderun, Arsuz ve Belen'de İskenderun Ağır Ceza, Kırıkhan ve Reyhanlı'da Kırıkhan Ağır Ceza, Dörtyol, Erzin ve Payas'ta Dörtyol Ağır Ceza Mahkemesinde görülür. Banka kayıtları, IP bilgileri ve platform verileri çoğu zaman yazışmalarla ve süre alarak elde edildiğinden, şikâyetin erken yapılması delillerin kaybolmasını önler. Mağdur, şikâyetle birlikte zararın tazmini için ceza dosyasına katılabilir ya da ayrıca hukuk davası açabilir.
E-Ticaret ve İş Dünyası
İskenderun'daki liman ve sanayi şirketlerini hedef alan sahte e-posta ve IBAN değişikliği dolandırıcılıkları, Antakya'daki esnafın sosyal medya üzerinden yaptığı satışlarda karşılaşılan sahte ödeme bildirimleri ve kargo dolandırıcılıkları da Hatay'ın bilişim gündemindedir. Şirketlerin ödeme talimatlarını ikinci bir kanaldan teyit etmesi, bu tür zararların önüne geçmenin en basit yoludur. Zarar gerçekleşmişse, bankaya derhâl bildirimde bulunulması paranın aktarıldığı hesapta bloke konulabilmesi için önemlidir.
Sık Sorulanlar
Hesabımı bir tanıdığıma kullandırdım, şimdi dolandırıcılık soruşturması var; ne yapmalıyım?
İfade vermeden önce bir avukatla görüşmeniz önemlidir. Hesabın kime, ne amaçla ve hangi karşılıkla verildiği, suç kastının bulunup bulunmadığı açısından belirleyicidir.
Hatay'da bir bilişim suçuyla ya da dijital haklarınızın ihlaliyle karşı karşıyaysanız, delilleri kaybetmeden birlikte değerlendirelim.
