Batman'da bir mirasın paylaşımı, çoğu zaman bir kuşak geriye, hatta daha da öncesine uzanır. Dededen kalan ve hiç intikal ettirilmemiş köy arazileri, kardeşlerden birinin il merkezinde yaptırdığı ama tapusu babanın adına kalan apartman, mirasçıların bir kısmının İstanbul'da, Mersin'de ya da Almanya'da yaşaması ve kalabalık ailelerde hissedar sayısının onlarla ifade edilmesi, Batman'daki miras dosyalarının ortak özellikleridir. Hasankeyf ve çevresinde Ilısu Barajı nedeniyle ödenen kamulaştırma bedellerinin mirasçılar arasında paylaşımı da bu tabloya eklenen yeni bir başlık oldu. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Batman'da miras uyuşmazlıklarında müvekkillerimize danışmanlık ve dava vekilliği hizmeti sunuyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve İntikal
Miras sürecinin ilk belgesi mirasçılık belgesidir; noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Batman merkez, Beşiri ve Hasankeyf'te yaşayanlar Batman Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesine, Kozluk ve Sason'dakiler kendi ilçelerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Belge alındıktan sonra tapudaki taşınmazların mirasçılar adına intikali yapılır. Batman kırsalında pek çok taşınmazın tapusu birkaç kuşak önce ölmüş kişiler adına durduğundan, önce o kişilerin mirasçılarının, sonra onların mirasçılarının tespiti gerekir; nüfus kayıtlarındaki eksiklikler ve geç yapılmış ölüm kayıtları bu süreci uzatabilir.
Hisseli Köy Arazilerinde Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar taşınmazın nasıl paylaşılacağında anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığına bakar; tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun asgari parsel büyüklüğü kuralları nedeniyle bölme çoğu zaman mümkün olmaz ve taşınmaz satış yoluyla paylaştırılır. Fiilen yıllardır bir mirasçının ektiği ya da bahçe yaptığı arazide, diğer mirasçıların ecrimisil talepleri de gündeme gelebilir.
Kamulaştırma Bedeli ve Barajda Kalan Araziler
Ilısu Barajı göl alanında kalan ya da yeni yol ve yerleşim projeleri için kamulaştırılan taşınmazlarda, bedel tapu kaydındaki maliklere ödenir. Malik ölmüşse bedel mirasçılara hisseleri oranında ödenir; bunun için mirasçılık belgesi ve çoğu zaman intikal gerekir. Bazı mirasçıların bedeli almış, bazılarının hiç haberdar olmamış olması, sonradan mirasçılar arasında alacak davalarına yol açabilir. Bedelin yetersizliği ise mirastan değil, kamulaştırma hukukundan doğan ayrı bir konudur ve ilgili sürelere tabidir.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Batman'da miras bırakanın sağlığında taşınmazlarını bir kısım çocuklarına, çoğu zaman erkek çocuklara devretmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Bu devir gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilmişse, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Saklı payı zedelenen mirasçı ise tenkis davasıyla payını talep edebilir. Kadın mirasçıların paylarından aile içinde baskıyla feragat ettirilmesi iddiaları da dikkatle ele alınması gereken konulardandır; resmî şekilde yapılmamış bir mirastan feragat geçerli değildir.
Reddi Miras ve Borçlu Ölen Kişi
Miras bırakanın borçları mirasçılara geçer. Borçların mal varlığından fazla olduğu durumlarda mirasçı, ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Ölüm anında borca batık olduğu açıkça belli ise reddin varsayıldığı durumlar da vardır. Esnaf ya da tarım kredisi kullanmış bir aile büyüğünün ölümünden sonra bu sürenin kaçırılmaması önemlidir.
Almanya'da yaşıyorum, Batman'daki miras davasına gelmem gerekir mi?
Davaların büyük kısmı vekâletname ile avukat aracılığıyla yürütülebilir. Yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin konsoloslukta ya da apostil şerhiyle hazırlanması gerekir.
Gurbetteki ve Yabancı Uyruklu Mirasçılar
Batman'dan yıllar önce Almanya'ya, Hollanda'ya ya da Fransa'ya giden ailelerin bir kısmının çocukları artık o ülkelerin vatandaşıdır. Türk vatandaşlığından izinle çıkmış ve Mavi Kart sahibi olan mirasçılar, Türkiye'deki taşınmazları miras yoluyla edinmede kural olarak Türk vatandaşı gibi işlem görür. Yabancı uyruklu mirasçının payı ise yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin kurallar çerçevesinde değerlendirilir. Yurt dışındaki mirasçının imzası gereken her işlemde konsolosluktan ya da apostil şerhli vekâletname gerekir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin kanuni süresi içinde verilmesi de unutulmamalıdır; beyanname verilmeden yapılan intikal başvuruları tapuda takılabilir.
Kardeşim babamın arazisini yıllardır tek başına ekiyor; ondan bir şey isteyebilir miyim?
Miras ortaklığında her mirasçı paylı ya da elbirliği mülkiyetinde hak sahibidir. Diğer mirasçıların kullanımına engel olunduğu ispatlanırsa ecrimisil talebi gündeme gelebilir; bunun için önce kullanımın nasıl ve ne zamandan beri sürdüğü belgelenmelidir. Uzun yıllar sessiz kalınması da talebin kapsamını etkileyebilir, çünkü ecrimisilde geriye doğru talep edilebilecek dönem sınırlıdır.
Batman'da paylaşılamayan bir miras ya da tapuda çözülemeyen bir hisse sorunu varsa, aile ilişkilerini de gözeterek izlenebilecek yolları birlikte değerlendirebiliriz.
