Batman'ın modern kent kimliği, 1940'larda Raman Dağı eteklerinde bulunan petrolle başladı. Türkiye'nin ilk rafinerisi olan Batman Rafinerisi bugün TÜPRAŞ bünyesinde çalışıyor; Türkiye Petrolleri'nin (TPAO) Batman'daki bölge yapılanması da ilin çevresindeki sahalarda arama ve üretimi yürütüyor. Bu iki büyük işverenin çevresinde sondaj, bakım, nakliye, güvenlik ve yemek hizmeti veren çok sayıda alt işveren, il merkezindeki organize sanayi bölgesindeki işletmeler, hızla büyüyen inşaat sektörü ve kamu kurumları Batman'ın çalışma hayatını oluşturur. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Batman'da işçi ve işveren tarafında iş hukuku dosyaları yürütüyoruz.
Batman İş Mahkemesi ve Zorunlu Arabuluculuk
Batman Adliyesi'nde iş mahkemesi bulunur; il merkezi, Beşiri ve Hasankeyf'te doğan uyuşmazlıklar burada görülür. Kozluk ve Sason gibi mülhakat adliyelerde ayrı iş mahkemesi yoktur; bu ilçelerde iş davalarına bakmakla görevli mahkemenin hangisi olduğu dosya bazında kontrol edilmelidir. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İşe iade için arabulucuya başvuru süresi fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aydır; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Kararlara karşı istinaf incelemesi Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairelerinde yapılır.
Alt İşveren Zincirinde Kimin Sorumlu Olduğu
Batman'daki büyük tesislerde çalışan işçilerin önemli bir kısmı asıl işverenin değil, ihaleyle iş alan alt işverenlerin kadrosundadır. İhale dönemi bittiğinde firma değişir, işçi çoğu zaman aynı işyerinde çalışmaya devam eder ama bordrosu başka bir şirkete geçer. Bu durumda kıdem tazminatının hangi dönem için kimden isteneceği, asıl işverenin alt işverenle birlikte müteselsil sorumluluğu ve muvazaa iddiası öne çıkar. Kamu kurumlarında çalışırken 2018 düzenlemesiyle kadroya geçirilen işçiler bakımından da önceki dönem alacaklarının hesabı ayrı bir inceleme gerektirir.
Petrol Sahası, Rafineri ve İnşaatta İş Kazaları
Sondaj alanları, boru hattı bakımı, yüksek sıcaklıkta yürütülen rafineri işleri ve il merkezinde hızla yükselen yeni konut inşaatları, iş kazası riskinin yüksek olduğu alanlardır. İş kazası sonrasında SGK'ya bildirim yapılması, olay yeri tespitinin ve iş güvenliği kayıtlarının korunması önemlidir. Sürekli iş göremezlik ya da ölüm hâlinde maddi ve manevi tazminat iş mahkemesinde istenir; SGK'nın bağladığı gelirler tazminat hesabında dikkate alınır. İş kazası tespiti ve tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir.
Mevsimlik Tarım İşçileri ve Kayıt Dışı Çalışma
Batman'dan her yıl çok sayıda aile mevsimlik tarım işi için başka illere gider. Bu çalışma çoğu zaman bir aracı üzerinden, sözlü anlaşmayla ve sigortasız yürür. Ücret alacağı, sigortasız çalışılan sürenin tespiti ve yolculuk sırasında ya da tarlada yaşanan kazalar bu grubun en sık karşılaştığı hukuki sorunlardır. Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; tanık ve bordro dışı belgeler bu davalarda belirleyicidir. Aracının yanında çalışan işçi için asıl işverenin kim olduğu, tarlanın sahibi ile aracı arasındaki ilişkiye bakılarak belirlenir; Batman'dan yola çıkan ailelerin bu konuda yazılı bir belgeye sahip olması nadirdir, bu yüzden yol ve konaklama düzenine ilişkin her kayıt saklanmalıdır.
Batman'daki Çalışanlardan Gelen Sorular
Taşeron firma değişti, kıdem tazminatımı kimden isterim?
Kıdem tazminatı bütün çalışma süresi üzerinden hesaplanır. Alt işverenlerin her biri kendi dönemiyle, asıl işveren ise işçinin kendi işyerinde geçen süreyle sınırlı olarak sorumlu tutulabilir; somut sözleşmeler ve devir koşulları incelenmelidir.
Fazla mesaimi nasıl ispat ederim?
Vardiya çizelgeleri, giriş-çıkış kayıtları, servis listeleri ve iş arkadaşlarının tanıklığı fazla mesainin ispatında kullanılır.
Yaz Sıcağı, Uzun Vardiya ve Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
Batman, yaz aylarında ülkenin en sıcak yerleşimleri arasında anılır. Açık sahada çalışan sondaj ve boru hattı ekipleri, inşaat işçileri, asfalt ve yol çalışmalarındaki işçiler bu dönemde ağır koşullarla karşı karşıyadır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene riskleri değerlendirme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğü getirir. Ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaşan çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna ya da işverene başvurarak önlem alınmasını isteyebilir; tehlike önlenemiyorsa çalışmaktan kaçınabilir ve bu süre için ücret ile diğer hakları saklı kalır. Fazla çalışma ise yasal olarak yılda iki yüz yetmiş saatle sınırlıdır; vardiyaların uzatılması bu sınırın aşılmasına ve ödenmeyen fazla mesai alacaklarına yol açabilir.
Mevsimlik işte kaza geçirdim, sigortam yoktu; ne yapabilirim?
Sigortasız çalışılmış olması iş kazası sayılmaya engel değildir. Kaza SGK'ya bildirilmeli, gerekirse iş kazasının tespiti davası açılmalıdır; tedavi kayıtları ve birlikte çalışılan kişilerin tanıklığı bu davada önem taşır.
Batman'da işten çıkarıldıysanız, alacaklarınız ödenmediyse ya da bir iş kazası yaşadıysanız, sürelerin kaçmaması için dosyanızı erkenden birlikte değerlendirebiliriz.
