Çorum'da pek çok iş hâlâ bir el sıkışmayla başlar. Bu güven ilişkisinin değeri büyüktür. Ne var ki taraflardan biri öldüğünde, şirket el değiştirdiğinde ya da piyasa koşulları sertleştiğinde, yazılı olmayan veya özensiz yazılmış bir sözleşme tarafları uzun ve masraflı bir davaya sürükleyebilir. Un değirmeni makinesi satan bir imalatçı, buğday alan bir fabrika, leblebi için nohut tedarik eden bir tüccar, arsasını müteahhide veren bir aile ya da ilk kez yurt dışına satış yapan bir firma, aynı soruyla karşı karşıyadır: sözleşme beni gerçekten koruyor mu? Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Çorum'daki kişi ve işletmelerin sözleşmelerini hazırlıyor, inceliyor ve uyuşmazlık hâlinde takip ediyoruz.
Makine İmalatı: Satış mı, Eser mi?
Çorum'daki makine imalatçılarının sözleşmeleri, çoğu zaman satış ve eser sözleşmesi unsurlarını bir arada taşır. Standart bir makinenin teslimi satış sözleşmesine, müşterinin ihtiyacına göre tasarlanıp üretilen ve yerinde kurulan bir hat ise eser sözleşmesine daha yakındır. Bu ayrım, ayıp hükümleri, zamanaşımı süreleri ve yüklenicinin sorumluluğu bakımından önemlidir. Sözleşmede teknik şartnamenin, kapasite ve performans taahhüdünün, kabul testlerinin, teslim yerinin ve hasarın geçiş anının açıkça yazılması gerekir. Yedek parça, servis ve eğitim yükümlülüklerinin süresi ve bedeli de belirlenmelidir. Yurt dışına kurulum yapılan işlerde montaj ekibinin seyahat ve konaklama giderleri ile kurulum sırasındaki gecikmelerin kime ait olacağı da sözleşmede çözülmelidir.
İhracat Sözleşmeleri
Un, makine ve gıda ihraç eden Çorum firmaları için yabancı alıcılarla yapılan sözleşmeler ayrı bir dikkat gerektirir. Türkiye, Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması'na taraftır. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça bu antlaşma, akit devletlerde işyeri bulunan taraflar arasındaki satışlara uygulanabilir. Bu nedenle uygulanacak hukuk, uyuşmazlık çözüm yolu ve tahkim şartı bilinçli olarak seçilmelidir. Teslim şekli için uluslararası ticari terimlerin hangisinin seçildiği, ödemenin akreditifle mi yoksa peşin veya vesaik mukabili mi yapılacağı, mücbir sebep ve ambargo hâlleri ile kur riskinin nasıl paylaşılacağı, sözleşmenin en kritik maddeleri arasındadır.
Tedarik ve Sözleşmeli Üretim
- Hububat tedariki: Teslim edilecek buğdayın kalite parametreleri, nem ve yabancı madde oranı, numune alma ve analiz yöntemi, fiyatın sabit mi yoksa piyasaya endeksli mi olacağı.
- Nohut ve leblebi: Uzun vadeli tedarik anlaşmalarında hasat kötü geçtiğinde miktar ve fiyatın nasıl uyarlanacağı.
- Sözleşmeli tarım: Üreticinin girdi desteği alıp ürününü önceden belirlenmiş alıcıya teslim ettiği modellerde, kalite ve teslim yükümlülükleri ile karşılıklı fesih şartları.
- Nakliye: Taşıyıcının sorumluluğu, sigorta ve teslim belgeleri.
Cezai Şart, Fesih ve Uyarlama
Cezai şart, sözleşmeye uyulmamasının sonucunu önceden belirlemenin etkili bir yoludur. Ancak tacir olmayan kişiler aşırı cezai şartın hâkim tarafından indirilmesini isteyebilirken, tacirler kural olarak bu talebi ileri süremez. Bu nedenle tacirler arasındaki sözleşmelerde cezai şart oranı dikkatle belirlenmelidir. Fesih bakımından ise haklı sebeple fesih, fesih bildiriminin şekli ve süresi, fesih sonrası yükümlülükler ve iade hükümleri açıkça yazılmalıdır. Sözleşmenin kurulmasından sonra öngörülemeyen ve olağanüstü bir değişiklik edim dengesini ciddi biçimde bozarsa, aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama istenebilir. Ancak bu yol istisnaidir ve sıkı şartlara bağlıdır.
Kat Karşılığı İnşaat ve Kira
Çorum merkezde arsa sahipleri ile müteahhitler arasındaki kat karşılığı inşaat sözleşmeleri, noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Aksi hâlde taşınmaz devrine ilişkin yükümlülükler geçerlilik sorunu doğurabilir. Sözleşmede daire paylaşım listesi, teslim süresi, gecikme cezası, malzeme standartları, iskân yükümlülüğü ve teminatlar yer almalıdır. Kira sözleşmelerinde ise kira artış yöntemi, depozito, tahliye taahhüdü ve kullanım şekli açıkça yazılmalıdır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kanunun kiracıyı koruyan hükümlerinin sözleşmeyle kiracı aleyhine değiştirilemeyeceği hatırlanmalıdır.
Sözleşmenin İspatı ve Saklanması
Çorum'daki uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan sorun, sözleşmenin imzalı bir nüshasının bulunamaması veya sonradan yapılan değişikliklerin yalnızca telefonla konuşulmuş olmasıdır. Sözleşmede yapılan her değişikliğin yazılı bir ek protokolle belgelenmesi, teslim ve kabul tutanaklarının imzalatılması ve yazışmaların düzenli saklanması, uyuşmazlık çıktığında tarafın elini güçlendirir. Belirli tutarı aşan hukuki işlemlerin tanıkla ispat edilemeyeceği kuralı da göz önünde tutulmalıdır.
Sık Sorulanlar
Hazır sözleşme şablonu kullanmak yeterli mi?
Şablon, başlangıç için yararlı olabilir; ancak işin niteliğine, tarafların durumuna ve risklerine göre uyarlanmadan kullanılması, sözleşmenin en çok ihtiyaç duyulduğu anda yetersiz kalmasına yol açar.
Karşı taraf sözleşmeye uymuyor; hemen fesih yapabilir miyim?
Fesih öncesinde çoğu durumda ihtar çekilmesi ve süre verilmesi gerekir. Usulüne uygun yapılmayan bir fesih, fesheden tarafı tazminat sorumluluğuyla karşı karşıya bırakabilir.
Çorum'da imzalayacağınız ya da uyuşmazlık yaşadığınız bir sözleşmeyi birlikte gözden geçirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
