Çorum'da miras dosyaları çoğu zaman bir köy evinin, ovada birkaç parça buğday tarlasının ve kuşaklar boyu bölünmüş hisselerin hikâyesidir. İlin genç nüfusunun önemli bir kısmı yıllar içinde Ankara, İstanbul ve yurt dışına göç ettiği için, mirasçıların çoğu Çorum'da yaşamaz; tapu kayıtları ise hâlâ Sungurlu ovasında, İskilip'in dağ köylerinde ya da Osmancık'ın Kızılırmak kıyısındaki çeltik arazilerindedir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Çorum kökenli ailelerin miras paylaşımı, mirasın reddi, tenkis ve ortaklığın giderilmesi süreçlerinde yanlarındayız.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösteren belgedir; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Çekişme ya da vasiyetname bulunan durumlarda sulh hukuk mahkemesi yolu tercih edilir. Çorum'da yaşamayan mirasçılar, belgeyi bulundukları yerdeki bir noterden de alabilir; ancak tapuda intikal işlemleri taşınmazın bulunduğu ilçenin tapu müdürlüğünde yapılır. İntikalin ardından mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti oluşur; taşınmaz üzerinde tasarruf için ya tüm mirasçıların anlaşması ya da paylaşım veya ortaklığın giderilmesi gerekir.
Hisseli Tarla ve Ortaklığın Giderilmesi
Çorum'da en sık karşılaşılan miras uyuşmazlığı, onlarca mirasçıya bölünmüş tarla ve bahçelerin ne olacağıdır. Mirasçılar anlaşamazsa, her biri ortaklığın giderilmesi davası açabilir; bu dava taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme önce aynen taksimin mümkün olup olmadığını inceler. Tarım arazilerinde ise 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'ndaki asgari tarımsal arazi büyüklüğü sınırları, parselin bölünmesini çoğu zaman engeller ve satış yoluyla paylaşım gündeme gelir. Bu nedenle mirasçıların dava açmadan önce, tarlayı içlerinden birinin bedel ödeyerek alması gibi seçenekleri değerlendirmeleri ekonomik açıdan daha doğru olabilir.
Mirasın Reddi ve Borçlu Miras
Ölen kişinin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Reddin süresi, yasal mirasçılar için ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır ve red beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Çorum'da tarım kredisi, traktör kredisi veya esnaf borçları nedeniyle borçlu ölen kişilerin mirasçılarının bu süreyi kaçırmaması önemlidir. Ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli olan veya resmen tespit edilen mirasın reddedilmiş sayılacağına ilişkin hüküm de ayrıca değerlendirilebilir.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi Çorum'da da miras bırakanın, sağlığında taşınmazlarını oğullarından birine ya da kendisine bakan çocuğuna devretmesi sık görülür. Bu devir bağış ise saklı payı zedelenen mirasçılar tenkis davası açabilir. Devir satış gibi gösterilmiş ama gerçekte bağışlama ise muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası gündeme gelir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Muvazaa iddiasında ödenmiş gibi görünen bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının ekonomik gücü ve devrin zamanlaması gibi deliller önem taşır.
Gurbetçi Mirasçılar
- Yurt dışında yaşayan mirasçılar, konsolosluk veya noter aracılığıyla vekâletname vererek Çorum'daki işlemleri yürütebilir.
- Yabancı vatandaşlığa geçmiş mirasçıların Türkiye'deki taşınmaz edinimi, karşılıklılık ve diğer sınırlamalar bakımından ayrıca incelenmelidir.
- Uzun süre ilgilenilmeyen köy taşınmazlarında başkasının zilyetliği ve kadastro tespitleri yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.
Vasiyetname ve Ölüme Bağlı Tasarruflar
Çorum'da vasiyetname düzenlemek eskiye göre daha yaygın hâle gelse de, ailelerin çoğu paylaşımı sözlü anlaşmalara bırakır. Resmî vasiyetname noterde, el yazılı vasiyetname ise baştan sona miras bırakanın el yazısıyla, tarih ve imza içerecek şekilde düzenlenir. Ölümden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve ilgililere tebliğ edilir. Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, ehliyetsizlik ya da yanılma gibi nedenlerle iptali için açılacak dava, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl içinde açılmalıdır. Saklı payı zedeleyen bir vasiyetname ise iptal edilmez; tenkis yoluyla düzeltilir. Çorum'da sanayi işletmesi veya aile şirketi bırakan kişilerin mirasında, şirket paylarının değerlemesi ve işletmenin sürekliliği ayrı bir planlama gerektirir. Ölmeden önce miras sözleşmesi veya mirastan feragat sözleşmesi yapılarak, ileride kardeşler arasında doğacak uyuşmazlıkların önemli kısmının önüne geçilebilir.
Çorum'da miras dosyalarında sık atlanan bir başka konu da veraset ve intikal vergisidir. Mirasçılar, ölümden sonra kanuni süre içinde vergi dairesine beyanname vermekle yükümlüdür. Beyanname verilmeden yapılan tapu intikallerinde de bu konu ayrıca gündeme gelir. Beyannamenin geç verilmesi, ileride ceza ve gecikme zammı doğurabilir.
Sık Sorulanlar
Babamdan kalan tarlayı kardeşim tek başına ekiyor, ne talep edebilirim?
Elbirliği mülkiyetinde paydaşlardan birinin taşınmazı tek başına kullanması hâlinde, şartları varsa ecrimisil talep edilebilir veya ortaklığın giderilmesi istenebilir.
Mirasçılık belgesini Çorum'a gitmeden alabilir miyim?
Evet, noterden alınan mirasçılık belgesi için ölenin son yerleşim yerine gitmek gerekmez.
Çorum'da miras kalan bir taşınmazınız veya çözülmemiş bir paylaşım sorununuz varsa, belgeleriniz üzerinden yol haritasını birlikte çıkarabiliriz.
