Aydın'da bir aile büyüğünün vefatından sonra mirasçıların önündeki dosya çoğu zaman dağınıktır: Koçarlı'da birkaç dönüm zeytinlik, Germencik'te kuşaklardır işlenen bir incir bahçesi, Efeler'de bir apartman dairesi, belki de Kuşadası'nda bir yazlık. Tapuların bir kısmı hâlâ dedenin adına kayıtlıdır, bazı parsellerde kadastro tespiti ile fiilî kullanım birbirini tutmaz. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Aydın genelinde mirasçılık belgesinden ortaklığın giderilmesine kadar miras hukukunun her aşamasında müvekkillerimize destek veriyoruz.
İlk Adımlar: Mirasçılık Belgesi ve Reddi Miras
Mirasçılık belgesi noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Aydın'da sulh hukuk mahkemeleri Aydın, Nazilli ve Söke adliyelerinin yanı sıra Kuşadası, Didim, Çine, Germencik, Bozdoğan ve Karacasu adliyelerinde de bulunur. Murisin borçları malvarlığını aşıyorsa mirasçılar, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Tarım kredisi, kooperatif ya da banka borcu bulunan çiftçi ailelerinde bu süre özellikle dikkatle takip edilmelidir; çünkü süre içinde ret yapılmazsa borçlar da mirasçılara geçer.
Tarım Arazisi Neden Kolayca Bölünemez?
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarım arazilerinin belirli büyüklüklerin altında bölünmesini sınırlar. Bu nedenle Aydın'da birkaç kardeşe kalan küçük bir incir bahçesinin her birine ayrı tapu çıkarılacak şekilde bölünmesi çoğu zaman mümkün değildir. Mirasçılar arazinin kime kalacağı konusunda anlaşabilir, araziyi ortak bir şirket aracılığıyla işletebilir ya da anlaşamazlarsa mahkeme yoluna başvurabilir. Bu süreçte arazinin asgari büyüklüğü, sulu ya da kuru tarım arazisi olması ve dikili ağaçların durumu belirleyicidir.
Hisseli Tapu ve Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığında ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. Mahkeme taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğini inceler; bölünemiyorsa satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verir ve bedel hisseler oranında paylaştırılır. 2023'ten bu yana ortaklığın giderilmesi davalarında da arabuluculuk dava şartıdır. Zeytinlik ve incir bahçelerinde satış değeri, ağaçların yaşı ve verimi dikkate alınarak bilirkişi tarafından belirlenir. Mirasçılardan biri yıllardır araziyi tek başına kullanıyorsa diğerleri ecrimisil talebinde bulunabilir.
Kadastro ve Eski Tapu Sorunları
Aydın'ın kırsal mahallelerinde kadastro tespitinin fiilî kullanımla uyuşmaması sık görülür. Kadastro tespitine karşı askı ilanı süresi içinde itiraz edilmelidir. Tespitten önceki hukuki sebeplere dayanan talepler için kadastro tutanağının kesinleşmesinden itibaren on yıllık hak düşürücü süre vardır. Aydın ve Söke adliyelerinde kadastro mahkemeleri bulunmaktadır. Aydın'ın 6360 sayılı Kanun'la büyükşehir olması ve 2014'ten itibaren köylerin mahalleye dönüşmesi de bazı taşınmazların imar ve vergi durumunu değiştirmiştir; eski köy taşınmazlarının miras paylaşımında bu değişiklikler hesaba katılmalıdır.
Saklı Pay ve Muvazaalı Devirler
Murisin sağlığında taşınmazlarını mirasçılardan birine satış gibi göstererek devretmesi, Aydın'da en çok dava konusu olan durumlardan biridir. Gerçekte bağış niteliğindeki bu devirler için muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılabilir. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davasıyla haklarını arayabilir. Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Kıyıdaki Yazlıklar ve Yabancı Mirasçılar
Kuşadası ve Didim'de taşınmaz edinmiş yabancıların sayısı arttıkça, bu taşınmazların mirasına ilişkin sorular da Aydın'ın gündemine girmiştir. Türk uluslararası özel hukukuna göre miras kural olarak ölenin milli hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle İngiliz ya da Alman vatandaşı bir murisin Didim'deki dairesi için mirasçılık belgesi, saklı pay ve tapu intikali Türk hukukuna göre değerlendirilir. Yabancı ülkede yapılmış vasiyetnamenin Türkiye'de hüküm doğurması için sulh hukuk mahkemesinde açılması ve tercümelerin usulüne uygun hazırlanması gerekir. Yabancı mirasçının taşınmazı edinip edinemeyeceği ise Tapu Kanunu'ndaki sınırlamalara göre ayrıca incelenir.
Tersi durum da yaygındır: Aydın'dan yurt dışına çalışmaya giden ailelerin çocukları, büyükanne ve büyükbabalarından kalan incir bahçesi ya da zeytinlik için Türkiye'ye gelmeden işlem yapmak ister. Bu durumda verilecek vekaletnamenin kapsamı, satış, kabul ya da dava açma yetkilerini açıkça içermelidir.
Anlaşarak Paylaşmak: Paylaşma Sözleşmesi
Her miras dosyası mahkemeye taşınmak zorunda değildir. Aydın'da kardeşlerin incir bahçesini birine, Efeler'deki daireyi diğerine bırakıp aradaki değer farkını parayla denkleştirmesi sık görülen bir çözümdür. Bu uzlaşmanın yazılı bir paylaşma sözleşmesine dönüştürülmesi gerekir; yazılı şekle uyulmayan paylaşma sözleşmesi geçerli olmaz. Taşınmazların mirasçılardan birine geçmesi için tapu müdürlüğünde gerekli işlemlerin yapılması da ayrıca planlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Annemizden kalan Kuşadası'ndaki yazlık için dava nerede açılır?
Taşınmazla ilgili ortaklığın giderilmesi davası taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde, yani Kuşadası'nda açılır.
Yurt dışında yaşayan mirasçı davaya katılabilir mi?
Konsolosluktan ya da noterden verilecek vekaletnameyle temsil edilebilir; tebligatlar yurt dışı usulüne göre yapılır.
Aydın'daki miras meselenizi tapu kayıtları ve aile bilgileriyle birlikte ilk görüşmede değerlendirebiliriz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır.
