Aksaray'da bir mirasın büyük kısmı çoğu zaman paradan değil topraktan oluşur: ovada birkaç parça tarla, köyde eski bir ev, belki bir ahır ve il merkezinde bir daire. Tapular kuşaklar boyunca intikal ettirilmediği için tek bir parselde onlarca mirasçının adı geçebilir. Mirasçıların bir kısmı köyde kalmış, bir kısmı Ankara, Konya ya da İstanbul'a, hatta yurt dışına taşınmıştır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Aksaray'daki miras paylaşımlarında mirasçıları bir araya getiren ya da uyuşmazlığı mahkemeye taşıyan süreçleri yürütüyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Mirasçılık belgesi notere başvurarak ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Aksaray merkez, Gülağaç, Güzelyurt ve Sultanhanı için sulh hukuk mahkemesi Aksaray Adliyesi'ndedir; Ortaköy ve Eskil adliyelerinde de sulh hukuk mahkemesi bulunur. Yabancı unsurlu, yani mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olduğu ya da murisin yurt dışında öldüğü durumlarda noter yerine mahkemeye başvurmak gerekebilir. Belge alındıktan sonra tapu müdürlüğünde intikal işlemi yapılarak taşınmazlar mirasçılar adına iştirak hâlinde tescil edilir.
Borçlu Bir Terekeyi Reddetmek
Tarım kredisi, traktör borcu ya da kooperatif borcu bırakan bir murisin mirasçıları, mirası reddetmeyi düşünebilir. Ret süresi, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç aydır ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu süre içinde terekeden mal alınması, satılması veya hasat gelirinin harcanması mirasın kabulü sayılabilir. Murisin ödemeden aciz olduğu açıkça belli değilse borç ve alacak dengesinin araştırılması, gerekiyorsa tereke tespiti istenmesi önerilir.
Paylaşım Uyuşmazlığı: Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır. Bu davalar sulh hukuk mahkemesinde görülür ve 2023'ten bu yana dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar. Tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'ndaki bölünme sınırlamaları nedeniyle aynen taksim çoğu zaman mümkün olmaz ve taşınmaz satılarak bedeli paylaştırılır. Satış ihalesi öncesinde mirasçılardan birinin diğer payları alması ya da taşınmazların mirasçılar arasında değiştirilerek dağıtılması, değer kaybını önleyen bir anlaşma yolu olabilir.
Tenkis ve Muris Muvazaası
Babanın sağlığında tarlaları oğullarından birine satış gibi gösterip devretmesi, Aksaray'ın köylerinde sıkça karşılaşılan bir durumdur. Gerçekte bağış olan bu tür işlemler muris muvazaası iddiasıyla dava konusu yapılabilir; amaç diğer mirasçılardan mal kaçırmaksa tapu iptali ve tescil istenebilir. Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davası açabilir; tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından ya da mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının ödeme gücü ve murisin satış yapma ihtiyacı bu davalarda delil olarak tartışılır.
Vasiyetname ve Sağlığında Planlama
Aksaray'da pek çok aile büyüğü, toprağın bölünmesini istemediği için arazinin çiftçiliği sürdüren çocukta kalmasını ister. Bu isteğin hukuka uygun biçimde gerçekleşmesinin yolu muvazaalı satış değil, saklı paylara saygı gösteren bir vasiyetname ya da mirasçılarla yapılan bir mirastan feragat sözleşmesidir. Resmî vasiyetname noter veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla düzenlenir; el yazılı vasiyetnamenin ise baştan sona murisin el yazısıyla yazılması, tarih ve imza taşıması gerekir. Mirastan feragat sözleşmesi resmî şekilde yapılır ve feragat eden mirasçıya çoğu zaman bir karşılık verilir. Ölümden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve ilgililere tebliğ edilir; vasiyetnamenin iptali davası, belirli sürelere bağlı olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Önceden yapılan bir planlama, Aksaray'daki tarlaların onlarca hisseye bölünmesini ve ileride kardeşler arasında açılacak davaları büyük ölçüde önleyebilir.
Gurbetteki Mirasçılar
Yurt dışında yaşayan mirasçılar için işlemler konsolosluk veya noter onaylı vekâletnameyle yürütülebilir. Vekâletnamenin miras paylaşımı, satış ve dava yetkilerini açıkça içermesi gerekir. Mirasçılar arasında iletişim kopmuşsa adres tespiti ve tebligat süreci dosyanın süresini doğrudan etkiler; bu nedenle mirasçıların güncel adresleri baştan toplanmalıdır. Yurt dışındaki mirasçının bulunduğu ülkede düzenlenen vekâletnamelerde apostil şerhi ve yeminli tercüme de gerekir; eksik bir belge, Aksaray tapu müdürlüğünde işlemin haftalarca gecikmesine yol açabilir.
Tapuda dedemin adı duruyor; önce kimin mirasını çözmeliyiz?
Her ölüm için ayrı mirasçılık belgesi gerekir. Önce dedenin, ardından ölen mirasçıların belgeleri alınarak zincir tamamlanır; tapudaki pay oranları bu zincire göre hesaplanır.
Arazi kardeşlerden biri tarafından yıllardır ekiliyor; diğerleri bir şey isteyebilir mi?
Paydaşlardan birinin taşınmazı tek başına kullanması hâlinde, diğer paydaşlar belirli koşullarla ecrimisil talep edebilir. Bunun için kullanımın kanıtlanması ve çoğu durumda önceden ihtar çekilmesi önemlidir.
Aksaray'da miras kalan tarla, ev ya da diğer mal varlığının paylaşımıyla ilgili sorularınızı, tapu kayıtlarını birlikte inceleyerek değerlendirmek için Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile görüşebilirsiniz.
