Bingöl'de miras meselesi genellikle bir köy evinden, birkaç parça tarladan, yayladaki bir ağıldan ve il merkezinde ya da başka bir şehirde alınmış bir daireden oluşur. Mirasçıların bir kısmı Bingöl'de yaşarken diğerleri yıllar önce İstanbul'a, İzmir'e, Antalya'ya ya da yurt dışına yerleşmiştir. Kuşaklar boyunca bölünmemiş tapular, kadastrosu sonradan yapılmış araziler ve sözlü paylaşımlar, bu dağınıklıkla birleşince miras uyuşmazlıkları karmaşık bir hâl alır. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Bingöl kökenli ailelere miras süreçlerinde vekillik ediyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi ve Tereke Tespiti
Mirasçılık belgesi, noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Nüfus kayıtlarında eksiklik, yurt dışında doğmuş mirasçılar ya da ölüm kaydı düşülmemiş eski kuşaklar varsa mahkeme yolu daha uygun olabilir. Belge alındıktan sonra tapu kayıtları, araç kayıtları, banka hesapları ve varsa hayvan ve arı kovanı gibi kayıtlı varlıklar üzerinden tereke çıkarılır. Bingöl'de çok sayıda taşınmaz, birkaç kuşak önceki bir murisin adına kayıtlı kaldığından, önce ara mirasçıların tespiti gerekir.
Göç Vermiş Ailelerde Ortak Mülkiyet
Batı illerine yerleşmiş mirasçılar köydeki tarlayı ve evi çoğu zaman Bingöl'de kalan kardeşlerine kullanmaları için bırakır. Yıllar sonra satış ya da paylaşım gündeme geldiğinde ecrimisil, yapılan masrafların paylaşımı ve kimin ne kadar kullandığı tartışması başlar. Elbirliği mülkiyetinde bir mirasçı tek başına tasarruf edemez; ya mirasçılar anlaşır ya da sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açılır. Mahkeme taşınmazı aynen bölmenin mümkün olmadığı hâllerde satış yoluyla ortaklığı giderebilir. Tarım arazilerinde ise bölünme sınırları ve 5403 sayılı Kanun'un getirdiği kısıtlar dikkate alınmalıdır.
Kadastro ve Tapu Sorunları
Bingöl'ün bazı köylerinde tapu kayıtları ile fiilî kullanım birbirini tutmaz. Kadastro tespitine itiraz için kanuni süreler kısadır; süresi geçmiş tespitler için ise tapu iptali ve tescil davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. Solhan, Karlıova ve Kiğı'da kadastro mahkemesi bulunur; il merkezinde de kadastro mahkemesi görev yapar. Mera ve yayla alanları kamuya ait olduğundan mirasçıların bu alanlarda mülkiyet iddiasında bulunamayacağını, ancak otlatma ve kullanım düzenine ilişkin farklı hukuki yollar olduğunu bilmek gerekir.
Tenkis, Muris Muvazaası ve Mirasın Reddi
Babanın sağlığında tarlayı ya da evi bir çocuğuna satış gibi gösterip devretmesi, Bingöl'de sık karşılaşılan bir uyuşmazlıktır. Gerçekte bağış niteliğindeki bu devirlere karşı muris muvazaası nedeniyle tapu iptali davası açılabilir. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davası yoluyla haklarını arayabilir.
Murisin borçlarının malvarlığını aştığı durumlarda mirasçılar, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilir. Tarım kredisi ya da esnaf borcu bulunan bir murisin mirasçısı, bu süreyi kaçırmamak için terekeyi hızla araştırmalıdır.
Sorular
Yurt dışındayım; Bingöl'deki miras işlemlerine katılmak için gelmem şart mı?
Hayır. Bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğundan vereceğiniz vekâletname ile süreç avukat aracılığıyla yürütülebilir. Vekâletnamenin kapsamının yeterli olması önemlidir.
Kardeşim yıllardır köydeki evi kullanıyor; benden habersiz satabilir mi?
Elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmaz tüm mirasçıların onayı olmadan satılamaz. Ancak paylı mülkiyete geçilmişse payın satışı ve önalım hakkı gündeme gelir.
Vasiyetname, Mirastan Feragat ve Sağlığında Paylaşım
Bingöl'de pek çok aile büyüğü malvarlığını sağlığında sözlü olarak paylaştırır; ancak bu paylaşımlar yazılı ve resmi şekle bağlanmadığında ölümden sonra hukuken bir değer taşımaz. Vasiyetname resmi, el yazılı ya da olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir; resmi vasiyetname noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir. Mirastan feragat sözleşmesi ise ancak resmi şekilde yapılırsa geçerlidir. Gurbete giden bir çocuğun köydeki tarlalardan vazgeçmesi karşılığında para alması gibi uygulamalar, resmi şekilde yapılmadıysa sonradan uyuşmazlığa dönüşür. Vasiyetnamenin açılması ve tebliği sulh hukuk mahkemesince yapılır; vasiyetnamenin iptali için dava süreleri kısadır ve öğrenmeyle başlar. Aile içinde kalıcı bir çözüm isteniyorsa, paylaşımın murisin sağlığında hukuken geçerli bir şekle kavuşturulması en sağlıklı yoldur.
Bingöl'de Mirasçılar Arasında Sık Çıkan Sorular
Köyde kalan mirasçının yıllar boyunca tarlayı ekip biçmesi, ağılı kullanması ve hayvanlarını yaylaya çıkarması, diğer mirasçılar açısından kullanım bedeli talebini gündeme getirir. Bu talep ecrimisil davasıyla ileri sürülür ve geriye dönük olarak sınırlı bir süre için istenebilir. Öte yandan köydeki evi onaran, çatısını yenileyen ya da depreme karşı güçlendiren mirasçı, yaptığı zorunlu masrafları ortaklığın giderilmesi sırasında hesaba katılmasını isteyebilir. Bingöl'de bu hesaplaşma çoğu zaman yazılı belge olmadan yapıldığından, harcamaların fatura ve tanıkla ispatı önem kazanır.
Bingöl'de miras kalan bir taşınmazla ilgili hukuki durumunuzu öğrenmek için Gezici Hukuk ve Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
